به نام خداوند جان و خرد

وزن اشعار كتاب ادبيات فارسي 3 عمومي

 

درس « افلاك ، حريم بارگاهت»

«اي از بر سدره شاهراهت            وي قبّه ی عرش تكيه گاهت»

مفعول   مفاعلن  فعولن                                         نام بحر : بحر هزج مسدس اخرب مقبوض ( محذوف )

درس « رزم رستم و اسفنديار »

چو شد روز رستم بپوشید گبر        نگهبان تن كرد بر گبر ، ببر

فعولن  فعولن  فعولن  فعل                                          نام بحر : بحر متقارب مثمن محذوف

شعر حفظ « وقت سحر »

دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند       واندر آن ظلمت شب آب حياتم دادند

فاعلاتن  فعلاتن  فعلاتن  فع  لن                نام بحر : بحر رمل مثمن مخبون محذوف (مقصور)

شعر « بانگ جرس »

وقت است تا برگ سفر بر باره بنديم        دل بر عبور از سد خار و خاره بنديم

مستفعلن  مستفعلن  مستفعلن  فع                    بحر : رجز مثمن احذ

شعر « روز وداع ياران »

بگذار تا بگريم چون ابر در بهاران       كز سنگ ناله خيزد روز وداع ياران

مستفعلن  فعولن  مستفعلن  فعولن

يا : مفعول  فاعلاتن  مفعول  فاعلاتن                     بحر : مضارع مثمن اخرب

شعر « اميد ديدار »

چه خوش روزي بود روز جدايي        اگر با وي نباشد بي وفايي

مفاعيلن  مفاعيلن  فعولن                  بحر : هزج مسدس محذوف

شعر « آفتاب وفا »

اي صبح دم ببين كه كجا مي فرستمت       نزديك آفتاب وفا مي فرستمت

مفعول  فاعلات   مفاعيل   فاعلن               بحر : مضارع اخرب مكشوف محذوف

 

شعر « پروانه ي بي پروا » :  يك شبي پروانگان جمع آمدند       در مضيفي طالب شمع آمدند

فاعلاتن   فاعلاتن  فاعلن             بحر : رمل مسدس محذوف ( مقصور )

شعر « سخن تازه »  :  هين سخن تازه بگو تا دو جهان تازه شود      وارهد از حد جهان بي حد و اندازه شود

مفتعلن  مفتعلن   مفتعلن  مفتعلن             بحر : رجز مثمن مطوي

شعر « شراب روحاني »  :  ساقيا بده جامي زان شراب روحاني        تا دمي بر آسايم زين حجاب ظلماني

فاعلات  فعلاتن  فاعلات  فعلاتن               بحر : رمل مثمن مخبون مكفوف

ركن دوم طبق قاعده ابدال  مفعولن ــ به فعلاتن تبديل مي شود

شعر « از ماست كه بر ماست »

روزي ز سر سنگ عقابي به هوا خاست       و اندر طلب طعمه پر و بال بياراست

مفعول  مفاعيل  مفاعيل  فعولن           بحر : هزج مثمن اخرب مكفوف محذوف

شعر « زاغ و كبك »

زاغي از آن جا كه فراغي گزيد         رخت خود از باغ به راغي كشيد

مفتعلن  مفتعلن  فاعلن                بحر : سريع مسدس مطوي مكشوف

شعر « هجرت »  :  اين فصل را با من بخوان باقي فسانه است      اين فصل را بسيار خواندم عاشقانه است

مستفعلن  مستفعلن  مستفعلن  فَع            بحر : رجز مثمن احذ

شعر « آفتاب پنهاني »  :  طلوع مي كند آن آفتاب پنهاني       ز سمت مشرق جغرافياي عرفاني

مفاعلن  فعلاتن  مفاعلن  فع لن           بحر : مضارع مثمن مخبون محذوف  يا : بحر مجتث مثمن مخبون محذوف

 

شعر « نياز روحاني »  :  به پاس يك دل ابري دو چشم باراني     پر است خلوتم از يك حضور نوراني

مفاعلن  فعلاتن  مفاعلن  فع لن          بحر : مضارع مثمن مخبون محذوف    يا : بحر مجتث مثمن مخبون محذوف

رباعي « بر موج بلند » « ساز شكسته » تقديمي « اجازه »

بر دوش زمانه لحظه ها سنگين بود  ...                                                    * اختيارات شاعری :

مفعول  مفاعيل  مفاعيل  فعل                                                                    1- در ركن دوم قلب صورت گرفته

بحر : هزج مثمن اخرب مكفوف محبوب                                               اين وزن اصلي رباعي است .

شعر « ملك سليمان » :  پيش صاحب نظران ملك سليمان باد است      بلكه آن است سليمان كه ز ملك آزاد است

فاعلاتن  فعلاتن  فعلاتن  فع لن                  بحر : رمل مثمن مخبون محذوف

شعر « اقليم عشق »  :    چشم دل باز كن كه جان بيني      آن چه ناديدني است آن بيني

فاعلاتن  مفاعلن  فع لن              بحر : خفيف مسدس مخبون محذوف

شعر « موسي و شبان »  :    ديد موسي يك شباني را به راه      كاو همي گفت « اي خدا و اي اله »

فاعلاتن  فاعلاتن  فاعلن                بحر : رمل مسدس محذوف

 

                                               مهین  همتی

                                                      گروه زبان و ادبیات فارسی متوسطه ناحیه دو کرمانشاه